قصه های تهران (65)

عشق شاه قاجار به دختری از ایل زند چه نشانی در تهران برجای گذاشت؟

تنها نامی و عکسی با کیفیت پایین از این برج در تاریخ تهران برجای مانده است. نشانی دیگر از آن، در منابع تاریخی و بایگانی‌های عکس‌های تاریخ نمی‌توان یافت. این برج تاریخی گویی به سرنوشت صاحب‌اش دچار شده است؛ زنی که تنها نامی و شناختی اندک برجای نهاده است. کدام برج و کدام زن؟ با قصه‌های تهران به سال‌های نخستین روزگار سفر می‌کنیم؛ به روزگار حکم‌رانی فتحعلی شاه قاجار، برادرزاده آقامحمدخان قاجار بنیان‌گذار دودمان قاجار!

برج نوش به عشق نوش‌آفرین

فتحعلی شاه قاجار که آوازه‌ای بلند در گردهم‌آوردن همسران عقدی و غیر عقدی در حرم‌خانه‌اش داشت، همسری از ایل زند به زنی گرفت. رخدادی شگفت‌انگیز، از آن‌رو که قاجار و زندیان دشمنی بسیار در دست‌یابی به تخت حکم‌رانی داشتند و آمدن یکی (دودمان قاجار) و رفتن دیگری (ایل زند) همراه شد.

همسر زندتبار فتحعلی شاه قاجار، نام زیبای نوش‌آفرین بر خود داشت. او دختر بدر خان زند، از نام‌داران ایل زند بود. عشق شاه قاجار به نوش‌آفرین به اندازه‌ای بود که دستور داد قصری در باغی بیرون حصار تهران برای همسر دلداده‌اش بسازند؛ قصری که که شمایلی برج‌گونه داشت و «برج نوش» نام گرفت.

شاه قاجار عشق و دلبستگی بسیار به نوش‌آفرین داشت. مهدیقلی خان هدایت (مخبرالسلطنه) در کتاب خاطرات و خطرات درباره این عمارت محبوب فتحعلی شاه قاجار چنین نوشته است «برج نوش عمارتی بود در غربی خیابان برجی داشت از بیرون کاشیکاری و منزل نوش‌آفرین دختر بدرخان زند از زنهای فتحعلی‌شاه بوده است که بی‌اندازه شاه باو تعلق خاطر داشته بطوریکه در مراجعت از جنگ روس او را به سلطانیه می‌خواهد به سلیمان میرزا می‌نویسد "آن شکر خنده که بی‌نوش دهانی دارد" با خود بیاورد».

نوش‌آفرین آنگونه که در وب‌سایت «دنیای زنان در عصر قاجار» آمده، از زنان شاعر سده سیزدهم هجری بوده و «نوش» تخلص می‌کرده است. نوش‌آفرین از شاه قاجار دو دختر به نام ماه‌نوش لب خانم (افتخارالسلطنه) و ماه‌تابان خانم (قمرالسلطنه) داشت.

برجی نوش سرنوشتی شگفت همچون پاره‌ای قصرها و عمارت‌های شاهانه در دوره قاجار یافت. این عمارت نیز همچون باغ و عمارت عیش‌آباد در دوره ناصرالدین شاه، همانگونه که زود برآمده بود، زود نیز به تاریخ سپرده و فراموش شد. عیش‌آباد باغی میان باغ عشرت‌آباد و قصر قاجار بود که به دستور ناصرالدین شاه ساخته شد اما پس از کشته‌شدن شاه قاجار زود از نقشه شهر رخت بربست و به تاریخ پیوست. برج نوش نیز سرنوشتی چنین داشت. پس از درگذشت فتحعلی شاه قاجار، آنگونه که پاره‌ای منابع نوشته‌اند «نوش‌آفرین را از قصر بیرون انداختند و حسین‌علی میرزا ملقب به فرمانفرما که مدعی سلطنت بود، دستگیر و به تهران فرستاده شد و به دستور عمویش، محمدشاه در برج نوش زندانی شد تا اینکه پس از چندی بر اثر بیماری وبا درگذشت».

*مهدی یساولی/ پژوهشگر تاریخ تهران

//انتهای پیام

Layer 1 ارسال نظر

Layer 1 آخرین اخبار

Layer 1 پربازدیدترین ها